Ziekte van Sever: groeien doet soms pijn.

Bij de ziekte van Sever raakt de groeizone achter in de hiel geïrriteerd. De klacht komt vooral voor tijdens een groeiperiode en wordt vaak merkbaar bij sporten met veel rennen, springen en afzetten.

Wat is de ziekte van Sever?

De medische naam is calcaneale apofysitis. Achter in het hielbeen zit bij een groeiend kind nog een groeizone. De achillespees en de spieren van de kuit oefenen daar trekkracht op uit. Herhaalde impact en snelle groei kunnen die plek gevoelig maken. Ondanks de naam is Sever geen besmettelijke of blijvende ziekte.

Je komt de aandoening ook tegen als morbus Sever, Sever’s disease of apofysitis calcanei. Het gaat steeds om dezelfde klacht: irritatie van de groeikern aan de achterkant van het hielbeen, precies waar de achillespees vastzit.

De groeischijf in de hiel: wat gaat er precies mis?

Het hielbeen van een kind is nog niet één stuk bot. Aan de achterkant zit een losse botkern, de apofyse, die met een laag kraakbeen aan de rest van het hielbeen vastzit: de groeischijf. Die kraakbeenlaag is zachter en minder sterk dan volgroeid bot. Pas rond het 14e tot 16e levensjaar verbeent de schijf en groeit de botkern vast.

Op die kwetsbare plek komen twee krachten samen. Van bovenaf trekt de achillespees aan de botkern, bij elke afzet, sprint en sprong. Van onderaf drukt het lichaamsgewicht bij elke landing op de hiel, bij rennen al snel twee tot drie keer het lichaamsgewicht. De groeischijf zit letterlijk tussen trek en druk in.

Tijdens een groeispurt wordt dat erger. Het bot groeit sneller dan de kuitspieren en de achillespees meegroeien, waardoor de pees relatief strakker staat en harder aan de botkern trekt. Tegelijk wordt het kind zwaarder en vaak ook actiever in de sport. De groeischijf krijgt dan meer te verwerken dan hij aankan: er ontstaan micro-irritaties en een ontstekingsreactie in het kraakbeen. Dat is de pijn die een kind voelt bij de knijptest of na een training.

Belangrijk om te begrijpen: het probleem zit niet in de spier en niet in de voetstand, maar in een overbelaste groeischijf. Wat helpt, is dus alles wat de druk en trek op die schijf verlaagt, net zolang tot de schijf verbeend is.

Bij welke leeftijd komt Sever voor?

Sever komt vooral voor bij kinderen tussen ongeveer 8 en 14 jaar, in de jaren waarin ze snel groeien. Meisjes krijgen hun groeispurt gemiddeld iets eerder dan jongens, waardoor de klachten bij meisjes vaak op jongere leeftijd beginnen. De klacht zien we veel bij kinderen die vaak sporten, zoals voetballers, hockeyers, turners en atleten. Na de groei sluit de groeikern in de hiel en verdwijnt deze oorzaak van hielpijn vanzelf.

Welke symptomen passen bij Sever?

De pijn zit meestal achter of onder de hiel en neemt toe tijdens of na lichamelijke belasting. De hiel kan gevoelig zijn wanneer je zacht aan de zijkanten knijpt. Sommige kinderen gaan manken, lopen op hun tenen of willen eerder stoppen met trainen. Eén of beide hielen kunnen klachten geven.

• hielpijn bij rennen, springen of langdurig lopen;
• meer pijn na een training of wedstrijd;
• drukgevoeligheid rond de achterzijde van de hiel;
• stijfheid in de kuit of achillespees;
• anders lopen om de pijnlijke hiel te ontlasten.

Waardoor ontstaan de klachten?

Groei en herhaalde belasting spelen samen een rol. Tijdens een groeispurt kunnen botten tijdelijk sneller groeien dan spieren en pezen zich aanpassen. Sporten met veel korte sprints, sprongen, stops en richtingswissels belasten de hiel extra. Ook een plotselinge stijging in trainingsuren, harde ondergrond of weinig dempende schoenen kan klachten opvallender maken. Dat betekent niet dat één training of één type schoen de oorzaak is.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Meestal stelt een huisarts, sportarts of fysiotherapeut de diagnose op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek. Een veelgebruikte test is de knijptest: de zorgverlener drukt zacht aan beide zijkanten van de hiel. Is dat pijnlijk, dan past dat bij Sever. Een röntgenfoto is meestal niet nodig. Die wordt vooral gemaakt als de klachten afwijken en andere oorzaken uitgesloten moeten worden.

Is Sever hetzelfde als groeipijn?

In het dagelijks taalgebruik wordt Sever vaak groeipijn in de hiel genoemd. Klassieke groeipijn zit echter meestal in beide benen, vaak ’s avonds of ’s nachts, en niet specifiek op één drukgevoelige plek. Pijn die duidelijk rond de hiel zit en met sportbelasting samenhangt, past eerder bij een lokale hielklacht. Alleen een zorgprofessional kan beoordelen wat er bij een individueel kind aan de hand is.

Wat kun je zelf doen?

Stem de belasting af op de klachten. Een kind hoeft niet automatisch volledig te stoppen, maar het is verstandig activiteiten die duidelijke pijn uitlokken tijdelijk te verminderen. Kies goed passende, ondersteunende sportschoenen en bouw het sporten geleidelijk weer op wanneer wandelen en lichte beweging comfortabel gaan.

• Bespreek de klachten met trainer en kind.
• Verminder tijdelijk pijnlijke impact, zoals sprinten en springen.
• Kies zo nodig voor een minder belastende activiteit, zoals rustig fietsen of zwemmen.
• Koel de hiel kort na belasting met een doek tussen huid en coldpack.
• Ontlast de hiel met een inlegzool met hielverhoging en stevige hielkom.

Waarom hielcups vaak tegenvallen

Een siliconen of gel hielcup is de bekendste eerste stap. Het idee is logisch: een zacht kussentje onder de hiel vangt schokken op. In de praktijk valt het effect vaak tegen. Een zacht kussentje wordt bij elke stap platgedrukt, zeker bij sprinten en springen, en dempt dan nauwelijks nog. Het verandert ook niets aan de trek van de achillespees op de groeischijf, terwijl dat juist de helft van het probleem is.

Daar komt bij dat een losse cup in een sportschoen gaat schuiven, de hiel hoger en instabieler in de schoen zet en vaak na een paar weken weer uit de schoen verdwijnt. Onderzoek waarin een hielcup werd vergeleken met een hielverhoging liet zien dat de cup minder pijnvermindering gaf. Dempen alleen is niet genoeg.

Oefeningen: minder effect dan vaak gedacht

Rekoefeningen voor kuit en achillespees worden vaak als standaardadvies meegegeven. De gedachte is dat een soepeler pees minder hard aan de groeischijf trekt. Het probleem: tijdens een groeispurt groeit het bot gewoon door, en rekken houdt dat niet bij. In een gerandomiseerd onderzoek bij kinderen met Sever gaven oefeningen geen beter resultaat dan afwachten. Ook het effect op de lange termijn is niet aangetoond.

Daarnaast is de therapietrouw bij kinderen laag: dagelijks rekken houden de meeste kinderen niet lang vol. Oefeningen kunnen geen kwaad zolang ze geen pijn doen, en bij een duidelijk stijve kuit of een afwijkend looppatroon kan begeleiding door een (kinder)fysiotherapeut zinvol zijn. Maar als hoofdbehandeling om de groeischijf te ontlasten zijn ze beperkt.

Lees meer bij oefeningen bij de ziekte van Sever.

Waarom de juiste inlegzool wel werkt

Een goede inlegzool pakt beide krachten op de groeischijf tegelijk aan, bij elke stap en zonder dat het kind er iets voor hoeft te doen:

• Minder trek: een lichte hielverhoging brengt het aanhechtingspunt van de achillespees iets omhoog. De pees staat minder strak en trekt minder hard aan de botkern.
• Minder druk: een stevige, gevormde hielkom vangt de hiel op en verdeelt de landingskracht over een groter oppervlak, in plaats van alles op één punt onder de groeischijf.
• Altijd aan: de zool werkt tijdens elke training, wedstrijd en elke schooldag. Er is geen oefenschema dat vergeten wordt.

In onderzoek gaf een hielverhoging duidelijk meer pijnvermindering dan een zachte hielcup, en kinderen konden vaak blijven sporten. Daarmee is een passende inlegzool de meest directe manier om de hiel te ontlasten totdat de groeischijf vanzelf sluit.

Dat geldt wel onder één voorwaarde: dat het gaat om een gewone overbelasting van de groeischijf. Loopt een kind duidelijk afwijkend, bijvoorbeeld fors naar binnen zakkende enkels, structureel op de tenen of mank, of spelen er andere complicaties mee, laat het kind dan eerst onderzoeken door een huisarts, podotherapeut of kinderfysiotherapeut. Een standaard inlegzool lost een onderliggend looppatroonprobleem niet op.

Lees meer bij inlegzolen bij de ziekte van Sever of bekijk de ZOL'tjes.

Wanneer vraag je professionele hulp?

Laat hielpijn beoordelen wanneer de oorzaak niet duidelijk is, de klacht blijft toenemen of het kind in het dagelijks leven beperkt raakt. Vraag sneller hulp bij pijn in rust of ’s nachts, koorts, forse roodheid of zwelling, een ongeval, niet op de voet kunnen staan of een opvallend verschil tussen links en rechts. Een huisarts kan beoordelen of verdere verwijzing of onderzoek nodig is.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt de ziekte van Sever?

De duur verschilt per kind. Klachten kunnen met rust en aangepaste belasting afnemen en later tijdens een nieuwe groeifase terugkomen. Wanneer de groei van het hielbeen is afgerond, verdwijnt deze specifieke groeizone als bron van irritatie.

Mag een kind blijven sporten?

Bewegen veroorzaakt volgens de geraadpleegde ziekenhuisinformatie geen blijvende schade aan de hielstructuren, maar pijn kan langer aanhouden als de belasting te hoog blijft. Laat pijn, looppatroon en herstel tussen trainingen leidend zijn en vraag persoonlijk advies bij twijfel.

Is de ziekte van Sever gevaarlijk?

Nee. Sever is een goedaardige, tijdelijke klacht die geen blijvende schade aan de hiel geeft. De pijn kan een kind wel flink beperken in sport en spel. Daarom is het zinvol de belasting op tijd aan te passen.

Bij welke sporten komt Sever vaak voor?

Vooral bij sporten met veel rennen, springen en snelle richtingswissels, zoals voetbal, hockey, basketbal, turnen en atletiek. Spelen op kunstgras of een harde ondergrond kan de hiel extra belasten.

Kan Sever in beide hielen zitten?

Ja. De klachten kunnen aan één of aan beide kanten voorkomen, gelijktijdig of na elkaar.